Bloeddruk, hematocriet & AAS — cardiovasculair onderzoek

Wat zegt onderzoek (Baggish 2017, Achar 2010, DAndrea 2007) over hartspierveranderingen, bloeddrukstijging en hematocriet bij AAS-gebruik.

De effecten van anabole steroïden (AAS) op hart en bloedvaten zijn allang geen “bro-knowledge” meer. Er is serieus onderzoek naar wat langdurig AAS-gebruik doet met je hart, bloeddruk en hematocriet. Je valt niet per definitie morgen dood neer, maar de risico’s zijn wel duidelijk genoeg om serieus te nemen.

Drie veel geciteerde studies laten zien wat er concreet gebeurt. Geen verhalen van een coach met een 22 inch arm, maar cijfers uit peer-reviewed onderzoek.

Het probleem in drie metingen

AAS-gebruik kan je hart en bloedvaten via minstens drie manieren belasten:

Linkerventrikelhypertrofie (LVH) — je hartspier wordt dikker, vooral de wand van de linker hartkamer
Hypertensie — een verhoogde boven- en onderdruk
Erytrocytose — een verhoogd hematocriet (Hct) doordat je lichaam meer rode bloedcellen aanmaakt

Elk effect afzonderlijk is vaak te volgen en te behandelen. Samen vormen ze echter een combinatie die het risico op cardiovasculaire events duidelijk verhoogt. De studies hieronder laten zien hoe dat eruitziet.

Baggish 2017: cardiomyopathie bij long-term users

De studie van Baggish et al 2017 is een van de grondigste onderzoeken naar AAS-cardiomyopathie, oftewel schade aan de hartspier door AAS. De onderzoekers vergeleken 86 mannelijke krachtsporters: 58 langdurige AAS-gebruikers en 28 niet-gebruikers. Ze onderzochten hen met echocardiografie en CT-coronarografie.

De bevindingen:

Linkerventrikel-ejectiefractie (LVEF): 49% bij AAS-gebruikers vs 58% bij niet-gebruikers. Dat is een verschil van 9 procentpunt en klinisch significant. Een LVEF onder 50% is de grens voor systolische dysfunctie: het hart pompt dan minder goed.
Diastolische functie: ook significant slechter bij gebruikers — het hart ontspant en vult zich minder goed tussen twee slagen.
Coronaire plaque-volume: bijna 3x hoger bij gebruikers (med. 3 cc^3 vs 1 cc^3) — dus meer slagaderverkalking op jonge leeftijd.
Dosis-respons relatie: hoe langer en hoger het gebruik, hoe slechter de uitkomsten — significant dose-dependent.

Deze veranderingen werden gevonden bij mannen die er aan de buitenkant gezond uitzagen: gespierd, fit ogend en vaak zonder klachten. De schade was zichtbaar op de scan, maar niet altijd in de spiegel.

Achar 2010: AAS en cardiovasculair systeem — overzicht

De review van Achar et al 2010 in The American Journal of Cardiology vat de literatuur tot dat moment samen. Dit zijn enkele kerngetallen om te onthouden:

Bloeddruk-effecten

De gerapporteerde studies vonden tijdens AAS-cycli gemiddeld deze stijgingen in bloeddruk:

Systolische BP: +8 tot +20 mmHg gedurende kuur
Diastolische BP: +5 tot +12 mmHg
Effect normaliseert grotendeels binnen 6-12 weken na stoppen, maar niet altijd volledig

Iemand met een uitgangswaarde van 120/80 kan tijdens een matige kuur dus snel op 135/90 uitkomen: borderline hypertensief. Bij hogere doses of stacks met aromatiseerbare androgenen kan de bloeddruk in het duidelijk hypertensieve bereik komen.

Lipidenprofiel

HDL kan tijdens een kuur met 40-70% dalen, vooral bij orale 17α-alkylated stoffen zoals oxandrolone en stanozolol. LDL stijgt typisch met 20-40%. Vooral die verschuiving in de verhouding tussen HDL en LDL drijft het cardiovasculaire risico omhoog.

Trombose-risico

AAS kunnen de bloedstolling via meerdere mechanismen verhogen. Combineer dat met een verhoogd hematocriet, dus dikker bloed, en het risico op DVT, PE en arteriële trombose neemt toe.

D'Andrea 2007: hartstructuur en functie

De studie van D'Andrea et al 2007 in British Journal of Sports Medicine onderzocht specifiek veranderingen in de structuur en werking van het hart bij bodybuilders die AAS gebruikten.

Ze vergeleken drie groepen: 20 AAS-gebruikende bodybuilders, 25 niet-gebruikende bodybuilders en 25 sedentaire controles. Dit vonden ze:

Linkerventrikelwand-dikte: significant groter bij AAS-gebruikers vs niet-gebruikende sporters — dit gaat verder dan de normale aanpassing van een “athletic heart”.
Diastolische functie (E/A ratio): verslechterd bij gebruikers — het hart wordt stijver en vult zich minder efficiënt.
Tissue Doppler imaging: verminderde contractiliteit van de hartspier, ondanks een globaal normale EF.

De auteurs benadrukten dat de hypertrofie bij AAS-gebruikers concentrisch en fibrotisch is. De hartspier wordt dus dikker en stijver. Dat is fundamenteel anders dan de excentrische, gezonde hypertrofie bij duursporters. Dit type verandering van de hartspier hangt samen met hartfalen en een hoger risico op hartritmestoornissen.

Hematocriet: het stille gevaar

Hematocriet (Hct) was niet de hoofdfocus van de drie studies hierboven, maar is waarschijnlijk de eenvoudigst meetbare bijwerking van AAS. Testosteron stimuleert erytropoëse: je lichaam maakt meer rode bloedcellen aan, waardoor je bloed dikker wordt.

Praktische getallen uit verschillende studies:

Baseline Hct gemiddeld 42-46%
Tijdens TRT-doses (100-200mg test/week): stijging tot 47-52%
Tijdens supratherapeutische kuren (500mg+/week): regelmatig 54-58% of hoger
Bij Hct >54% adviseren de meeste hematologen aderlating (therapeutic phlebotomy)

Een Hct van 56% betekent niet dat je “extra gespierd” bent. Het betekent dat je bloed veel stroperiger is, met een sterk verhoogd risico op trombose, stroke en hartaanval. Dit is niet hypothetisch: er zijn case reports van fatale events bij jonge gebruikers met Hct boven 60%.

Wat moet je hier mee?

Dit zijn de concrete punten die je hieruit kunt meenemen:

Baseline-bloedwerk voor elke kuur — Hb, Hct, lipidenpanel, BP-meting. Zonder uitgangswaarden kun je niet zien wat een kuur met je lichaam doet.
Mid-cycle bloedwerk rond week 6-8 — als Hct boven 54% is, of LDL is verdubbeld, dan zijn dat waarden waarop je moet handelen.
Bloeddrukmonitoring is gratis en simpel — een fatsoenlijke meter kost 30 euro, meet 's ochtends. Aanhoudend >140/90 tijdens kuur is een rood vlaggetje.
Cardio-conditie matters — pure powerlifters/bodybuilders zonder cardio hebben slechtere outcomes dan AAS-gebruikers met fatsoenlijke aerobe capaciteit.
Echocardiogram bij langdurig gebruik — niet altijd toegankelijk in NL zonder huisarts-doorverwijzing, maar bij meerjarig gebruik wel iets om te overwegen.

Lees ook onze guide over risicos van anabolen voor de bredere context van wat AAS-gebruik met je lichaam doet.

Conclusie

De cardiovasculaire risico’s van AAS zijn niet alleen een mogelijkheid. Ze zijn gedocumenteerd en hangen samen met dosis en gebruiksduur. Veranderingen aan de hartspier, hoge bloeddruk, slechtere bloedvetten en een stijgend hematocriet vormen samen een serieus risicoprofiel.

Dat betekent niet dat iedere gebruiker een hartaanval krijgt. Het betekent wel dat je blind vliegt als je AAS gebruikt en je bloedwaarden nooit controleert. De literatuur is daar consequent over: monitor je gezondheid, of je neemt risico’s die je mogelijk pas merkt wanneer er al schade is.

Bloeddruk, hematocriet en AAS — wat de literatuur zegt over cardiovasculaire risicos